Een cv-installatie bestaat uit meer dan een ketel en radiatoren. Er zitten tal van kleine maar onmisbare onderdelen in die zorgen dat het systeem veilig en stabiel werkt. Het expansievat is er een van. Veel eigenaren weten niet precies wat het doet, totdat de ketel alarm slaat of de druk keer op keer wegvalt. In dit artikel leggen we uit wat de functie is, hoe u herkent dat vervanging nodig is, en hoe u het juiste model kiest.
In een verwarmingsinstallatie zit altijd water dat verwarmd en gekoeld wordt. Water zet uit bij verwarming: één liter water neemt bij opwarming van 10 naar 80 graden circa 2,5 procent meer volume in. Expansievaten vangen die uitzetting op, zodat de druk in het systeem binnen veilige grenzen blijft. Zonder dit vat zou de druk bij elke opwarming te ver oplopen, met als gevolg dat het overdrukventiel opent of, in het slechtste geval, de installatie beschadigt.
Een expansievat bestaat uit een stalen vat dat van binnen is verdeeld door een rubberen membraan. Aan één kant van het membraan zit stikstofgas op een vooraf ingestelde druk. Aan de andere kant stroomt het water vanuit de installatie. Zet het water uit, dan wordt het membraan ingedrukt tegen de gasvulling, die als een veer terugduwt. De druk in de installatie stijgt hierdoor gecontroleerd in plaats van ongecontroleerd.
Een expansievat gaat gemiddeld tien tot vijftien jaar mee, maar slijtage van het membraan kan eerder optreden. De meest voorkomende signalen dat vervanging nodig is, zijn de volgende.
Ten eerste: de ketel moet regelmatig worden bijgevuld. Als het systeem steeds druk verliest zonder zichtbaar lek, is de kans groot dat het membraan is gescheurd of de gasvulling is weggelopen. Ten tweede: de druk in het systeem loopt bij opwarming plotseling sterk op, waarna het overdrukventiel water laat afvloeien. Dat wijst erop dat het vat zijn bufferfunctie niet meer vervult. Ten derde: bij het aftappen van het vat komt er direct water uit de beluchter, zonder dat er eerst lucht ontsnapt. Dat bevestigt dat het membraan niet meer intact is.
Het juiste expansievat kiezen vraagt om twee dingen: de juiste inhoud en de juiste voorspanning. De inhoud hangt af van het totale watervolume in uw installatie en de maximale werkdruk van het systeem. Als vuistregel geldt dat een expansievat voor een gemiddelde woning een inhoud heeft van 8 tot 25 liter. Bij grotere installaties, zoals systemen met vloerverwarming of grote buffervaten, is een groter volume nodig.
De voorspanning van de gasvulling moet worden afgestemd op de statische druk van de installatie. Die is gelijk aan de hoogte van het systeem in meters, gedeeld door tien. Een installatie van vijf meter hoog vraagt een voorspanning van 0,5 bar. Klopt de voorspanning niet, dan functioneert het vat niet correct, ook als het fysiek nog intact is. Voor wie ook andere drukvaten voor thuis wil vernieuwen, biedt een goed geoutilleerde groothandel diverse uitvoeringen, van kleine membraanvaten tot grote buffervaten.
Vervanging vraagt een beperkt aantal stappen, maar vraagt wel dat de installatie eerst drukloos wordt gemaakt. Zet de ketel uit en wacht tot het systeem is afgekoeld. Sluit de afsluiter naar het expansievat, als die aanwezig is, en laat de druk weg via het overdrukventiel. Draai daarna het vat los van de aansluiting. Controleer bij het nieuwe vat de voorspanning met een bandenspanningsmeter en pas die zo nodig aan. Monteer het nieuwe vat, vul de installatie opnieuw op de juiste druk, en controleer op lekkage.
Twijfelt u over de juiste maat of voorspanning? Neem contact op voor deskundig advies. Wij leveren direct uit voorraad en denken graag met u mee over de juiste keuze voor uw installatie.
